Οι αποφάσεις απονομής σύνταξης αποτελούν νόμιμες επωφελείς ατομικές διοικητικές πράξεις και, ως τέτοιες, δεν ανακαλούνται. Η ανάκληση επιτρέπεται μόνο κατ’ εξαίρεση, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, ή ελεύθερα όταν δεν έχουν απορρεύσει δικαιώματα, δηλαδή όταν δεν έχει κοινοποιηθεί η απόφαση και δεν έχουν καταβληθεί ποσά συντάξεων.
Γιατί τίθεται το ζήτημα
Παρουσιάζονται αρκετά συχνά περιπτώσεις κατά τις οποίες συνταξιούχοι των ενταχθέντων στον e-ΕΦΚΑ φορέων ζητούν, προκειμένου να εξυπηρετηθεί οικονομικό τους συμφέρον, ανάκληση της διοικητικής πράξης βάσει της οποίας έχουν καταστεί συνταξιούχοι.
Προκειμένου να διασφαλιστεί η ενιαία αντιμετώπιση των ενταχθέντων φορέων ως προς τη δυνατότητα ανάκλησης νόμιμων επωφελών διοικητικών πράξεων, ο φορέας επισήμανε τα ακόλουθα.
Ο βασικός κανόνας
Οι αποφάσεις απονομής σύνταξης που εκδίδονται από τον e-ΕΦΚΑ σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, κατόπιν σχετικής αίτησης των ασφαλισμένων, αποτελούν νόμιμες επωφελείς ατομικές διοικητικές πράξεις.
Οι νόμιμες επωφελείς ατομικές διοικητικές πράξεις, από τις οποίες οι διοικούμενοι απέκτησαν δικαιώματα, δεν ανακαλούνται, σύμφωνα με την απόφαση ΣτΕ 453/1968.
Για την εφαρμογή του κανόνα αυτού, η έννοια του δικαιώματος είναι ευρεία και περιλαμβάνει την ωφέλεια την οποία αντλεί ο διοικούμενος από νομικές ή πραγματικές καταστάσεις, η ανατροπή των οποίων είναι αντίθετη προς τις αρχές της χρηστής διοίκησης και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του διοικουμένου, σύμφωνα με την απόφαση ΣτΕ 1171/1962.
Πότε επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση η ανάκληση
Κατ’ εξαίρεση επιτρέπεται η ανάκληση νόμιμων επωφελών ατομικών διοικητικών πράξεων:
- Για λόγους δημοσίου συμφέροντος και μάλιστα επιτακτικού.
- Αν ο διοικούμενος δεν συμμορφώνεται προς τους όρους από τους οποίους εξαρτάται η ισχύς της πράξης.
- Αν δεν συντρέχουν οι προϋποθέσεις βάσει των οποίων εκδόθηκε η πράξη.
- Αν πέρασε άπρακτη η προθεσμία που έθετε η πράξη στον διοικούμενο για ορισμένη ενέργεια.
Πότε η ανάκληση είναι ελεύθερη
Επιτρέπεται ελεύθερα η ανάκληση νόμιμων ατομικών διοικητικών πράξεων από τις οποίες δεν έχουν απορρεύσει δικαιώματα του διοικουμένου ή ευνοϊκές για αυτόν πραγματικές καταστάσεις, καθώς και εκείνων που περιέχουν επιφύλαξη περί ανάκλησης.
Κατά συνέπεια, είναι δυνατή η ανάκληση απόφασης απονομής σύνταξης εφόσον δεν έχει κοινοποιηθεί στον ενδιαφερόμενο και δεν έχουν απορρεύσει δικαιώματα, δηλαδή δεν έχουν καταβληθεί ποσά συντάξεων.
Η οριστικοποίηση της κρίσης
Σύμφωνα με γενική αρχή του δικαίου της κοινωνικής ασφάλισης, μετά την οριστικοποίηση της κρίσης των αρμόδιων ασφαλιστικών οργάνων σε σχέση με το ασφαλιστικό ή συνταξιοδοτικό αίτημα, δεν συγχωρείται καταρχήν η επάνοδος της Διοίκησης και η ανατροπή εκείνων για τα οποία αποφάσισε οριστικώς.
Η οριστικοποίηση επέρχεται με τον τερματισμό της προβλεπόμενης από τη νομοθεσία διοικητικής διαδικασίας και την εξάντληση των ενδικοφανών προσφυγών, ή την πάροδο των σχετικών προθεσμιών. Για τις προθεσμίες και τα μέσα προστασίας, δείτε τη σελίδα μας για τη νομική συμβουλευτική σε συνταξιοδοτικά θέματα.
Οι τρεις περιπτώσεις κάμψης της αρχής
Κάμψη της ανωτέρω αρχής, δηλαδή δυνατότητα επανόδου της υπηρεσίας προς επανεξέταση υπόθεσης που έχει οριστικοποιηθεί, μπορεί να γίνει δεκτή για λόγους επιείκειας στις εξής περιπτώσεις:
- Ο ενδιαφερόμενος με νεότερη αίτησή του επικαλείται μεταβολή των κρίσιμων προϋφιστάμενων πραγματικών στοιχείων, με βάση νεότερα στοιχεία που αποδεικνύονται και τα οποία κατά τον χρόνο έκδοσης της διοικητικής πράξης ήταν άγνωστα τόσο στον ίδιο όσο και στην υπηρεσία που εξέδωσε την απόφαση. Πρόκειται για περίπτωση πεπλανημένης εκτίμησης, οπότε η υπόθεση εισάγεται εκ νέου για να κριθεί εξ υπαρχής, ως αυτοτελής περίπτωση.
- Εχει συντελεστεί μεταβολή της νομοθεσίας, η οποία δεν ελήφθη υπόψη κατά τον χρόνο έκδοσης της διοικητικής πράξης.
- Εχουν παγιωθεί οι νομολογιακές και ερμηνευτικές απόψεις των αρμόδιων ανώτατων δικαστηρίων που επηρεάζουν επίμαχα ασφαλιστικά θέματα, επί των οποίων έχουν κρίνει διαφορετικά τα αρμόδια ασφαλιστικά όργανα, υπό την προϋπόθεση ότι η Διοίκηση συναινεί στην καθολική εφαρμογή της μεταβληθείσας νομολογίας.
Συχνές ερωτήσεις
Ανακαλείται μια απόφαση απονομής σύνταξης;
Καταρχήν όχι. Πρόκειται για νόμιμη επωφελή ατομική διοικητική πράξη, και τέτοιες πράξεις από τις οποίες οι διοικούμενοι απέκτησαν δικαιώματα δεν ανακαλούνται.
Πότε είναι ελεύθερη η ανάκληση;
Οταν δεν έχουν απορρεύσει δικαιώματα, δηλαδή όταν η απόφαση δεν έχει κοινοποιηθεί στον ενδιαφερόμενο και δεν έχουν καταβληθεί ποσά συντάξεων, καθώς και όταν η πράξη περιέχει επιφύλαξη περί ανάκλησης.
Ποιες είναι οι εξαιρέσεις που επιτρέπουν ανάκληση;
Λόγοι δημοσίου συμφέροντος και μάλιστα επιτακτικού, μη συμμόρφωση του διοικουμένου προς τους όρους ισχύος της πράξης, μη συνδρομή των προϋποθέσεων έκδοσης, και άπρακτη παρέλευση προθεσμίας που έθετε η πράξη.
Τι σημαίνει οριστικοποίηση της κρίσης;
Επέρχεται με τον τερματισμό της διοικητικής διαδικασίας και την εξάντληση των ενδικοφανών προσφυγών ή την πάροδο των σχετικών προθεσμιών. Μετά από αυτήν δεν συγχωρείται καταρχήν η επάνοδος της Διοίκησης.
Τι είναι η πεπλανημένη εκτίμηση;
Η περίπτωση όπου ο ενδιαφερόμενος επικαλείται νεότερα αποδεικνυόμενα στοιχεία, άγνωστα κατά τον χρόνο έκδοσης της πράξης τόσο στον ίδιο όσο και στην υπηρεσία. Τότε η υπόθεση εισάγεται εκ νέου για να κριθεί εξ υπαρχής.
Μπορεί νεότερη νομολογία να ανοίξει την υπόθεση;
Ναι, εφόσον έχουν παγιωθεί οι νομολογιακές και ερμηνευτικές απόψεις των ανώτατων δικαστηρίων και υπό την προϋπόθεση ότι η Διοίκηση συναινεί στην καθολική εφαρμογή της μεταβληθείσας νομολογίας.
